Η αδήριτη ανάγκη για συμμετοχή της Κύπρου στη διεθνή αγορά προβολής ιδεών

Οι δεξαμενές σκέψης αποτελούν σημαντικό μέρος της δημόσιας ζωής σε όλες τις προηγμένες χώρες. Ασχολούνται με τη μελέτη σημαντικών ζητημάτων, υποβάλλουν εισηγήσεις πολιτικής και συμβάλλουν στην προαγωγή του δημόσιου διαλόγου και της ανταλλαγής ιδεών. Παράλληλα, μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικών και εθνικών αφηγημάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις συμμετέχουν επίσης στη σε Track II Diplomacy και σε άτυπες διαβουλεύσεις σε διάφορα επίπεδα.

Η Κύπρος αντιμετωπίζει σημαντικές στρατηγικές, πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις. Παρά ταύτα, δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στήριξης ανεξάρτητων θεσμών που να αναπτύσσουν τέτοιου είδους δραστηριότητες. Οποιαδήποτε δημόσια ή ιδιωτική στήριξη παρέχεται παραμένει περιορισμένη, αποσπασματική ή/και περιστασιακή. Αυτό πρέπει να αλλάξει, καθώς η υφιστάμενη κατάσταση συνιστά στρατηγική αποτυχία. Δυστυχώς, ο ρόλος και η σημασία των δεξαμενών σκέψης δεν έχουν αξιοποιηθεί από το κράτος, την κυβέρνηση, το πολιτικό σύστημα και τον επιχειρηματικό κόσμο του Νησιού.

Δυστυχώς, η παρουσία της Κύπρου στη διεθνή αγορά προώθησης και ανταλλαγής ιδεών είναι περιορισμένη. Αυτό συνεπάγεται σημαντικό κόστος για τη χώρα. Άλλα κράτη αντιλαμβάνονται τη σημασία τέτοιων δραστηριοτήτων και στηρίζουν ανάλογα τους συγκεκριμένους θεσμούς.

Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε σχέση με το Κυπριακό. Η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία δεν αναγνωρίζει. Ταυτόχρονα, η τουρκική πλευρά προωθεί συστηματικά αφηγήματα με στόχο τη μετατόπιση των ευθυνών για τη σημερινή κατάσταση στην ελληνοκυπριακή πλευρά.

Η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη σημασία των δεξαμενών σκέψης, των ακαδημαϊκών δικτύων και των διεθνών συνεδρίων για την προώθηση των συμφερόντων της. Τούρκοι διπλωμάτες και ακαδημαϊκοί συμμετέχουν ενεργά σε διεθνή φόρα πολιτικής ανάλυσης, περιλαμβανομένων συνεδρίων που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, η Άγκυρα έχει στηρίξει εκδόσεις που προωθούν το δικό της αφήγημα για το Κυπριακό. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το βιβλίο του 2024 «Who Is to Blame? The Present Cannot Be Separated from the Past», το οποίο περιλαμβάνει πρόλογο του Προέδρου Ερντογάν. Οι ενέργειες αυτές καταδεικνύουν ότι η Άγκυρα θεωρεί την προώθηση του αφηγήματός της σημαντικό μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της. Η Κύπρος δεν έχει επιδείξει ανάλογη συνέπεια.

Η Τουρκία διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα στον τομέα της σκληρής ισχύος (hard power). Παρά ταύτα, δεν παραγνωρίζει τη σημασία της ήπιας ισχύος (soft power). Η Κύπρος διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα στον τομέα της ήπιας ισχύος. Ωστόσο, δεν το έχει αξιοποιήσει. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία γι’ αυτό.

Τα κράτη που εμπλέκονται σε σημαντικές διεθνείς διαφορές και συγκρούσεις αντιλαμβάνονται τη σημασία της επιρροής στη διεθνή κοινή γνώμη και της προώθησης ιδεών. Τα εμπλεκόμενα μέρη επενδύουν σημαντικούς πόρους στη δημόσια διπλωματία και σε άλλα μέσα άσκησης ήπιας ισχύος.

Η Κύπρος δεν διαθέτει μια αντίστοιχη συντονισμένη προσέγγιση. Δεν υπάρχει συνεκτική εθνική στρατηγική για την προώθηση των συμφερόντων της μέσα από τη γνώση, την έρευνα, τα διεθνή δίκτυα και τη δημόσια ή/και πολιτιστική διπλωματία. Ούτε έχει διαμορφωθεί επαρκώς ένα εθνικό αφήγημα το οποίο να προβάλλεται με συνέπεια προς τη διεθνή κοινότητα.

Η Κύπρος διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα στον τομέα της αξιοποίησης της ήπιας ισχύος. Είναι κράτος μέλος της ΕΕ, διατηρεί μακροχρόνιους ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς δεσμούς με την Ευρώπη και την ευρύτερη περιοχή, κατέχει σημαντική θέση στην Ανατολική Μεσόγειο και διαθέτει αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό από ακαδημαϊκούς, επαγγελματίες και άλλους εμπειρογνώμονες που μπορούν να συμβάλουν στις διεθνείς συζητήσεις. Τα πλεονεκτήματα αυτά παραμένουν αναξιοποίητα.

Η σημερινή κατάσταση σε σχέση με το Κυπριακό δεν αποτελεί μόνο αποτέλεσμα του ανισοζυγίου δυνάμεων. Συνδέεται επίσης με την απουσία ενός πειστικού αφηγήματος και με την αδυναμία κατανόησης της σημασίας μιας στοχευμένης διεθνούς παρουσίας. Είναι θλιβερό το γεγονός ότι, τόσα χρόνια μετά την εισβολή, η Κύπρος εξακολουθεί να έχει περιορισμένη παρουσία στη διεθνή αγορά διακίνησης και ανταλλαγής ιδεών.

Με αφορμή τη συμφωνία για τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων Λουρουτζίνας – Λύμπια και Κάμπου – Καραβοστάσι, σημειώνω ότι διαχρονικά κατά τις συναφείς συνομιλίες η τουρκική πλευρά δεν συζητά το θέμα των Κοκκίνων. Αυτό έχει ουσιαστικό αλλά και συμβολικό χαρακτήρα. Αλλά και στο θέμα των Βαρωσίων ενώ παλαιότερα θεωρείτο ότι εμπίπτει στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, η τουρκική πλευρά δεν το συζητά πλέον. Το θεωρεί ως μέρος της λύσης του Κυπριακού. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα δεδομένα από τη μερική άρση των εμποδίων για ελεύθερη διακίνηση στις 23 Απριλίου 2003 μέχρι σήμερα, έχει υπάρξει μια μεγάλη ασυμμετρία προς όφελος της τουρκικής πλευράς. Η ελληνοκυπριακή πλευρά καλείται να εργασθεί μεθοδικά και προς τον ΟΗΕ και την ΕΕ για τη διαφοροποίηση των δεδομένων αυτών. Η Τουρκία δεν μπορεί να παραμένει στο απυρόβλητο επ’ αόριστον. Και τα εργαλεία της ήπιας δύναμης μπορούν να αξιοποιηθούν ανάλογα.

Πέραν του Κυπριακού, υπάρχουν και πολλά άλλα ζητήματα που απασχολούν την Πολιτεία, τον επιχειρηματικό κόσμο, την κοινωνία και τους πολίτες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η οικονομία, η ενέργεια, το στεγαστικό, το μεταναστευτικό, οι δημογραφικές εξελίξεις, η παιδεία, η υγεία, η ενέργεια και η κλιματική αλλαγή. Οι νέες τεχνολογίες και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν δημιουργήσει πρόσθετες προκλήσεις.

Καμία κυβέρνηση ή υπουργείο δεν είναι δυνατό να διαθέτει το σύνολο της απαραίτητης γνώσης. Ούτε μπορεί να αναμένεται από τους πολιτικούς ηγέτες να γνωρίζουν τα πάντα. Οφείλουν, όμως, να είναι σε θέση να θέτουν τα σωστά ερωτήματα και να γνωρίζουν πού μπορούν να αναζητήσουν απαντήσεις και εναλλακτικές προτάσεις.

Η λειτουργία των δεξαμενών σκέψης στην Κύπρο δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από επιλεκτικές προσωπικές προσπάθειες και εν πολλοίς εθελοντική εργασία. Για μια μικρή χώρα που αντιμετωπίζει σημαντικές γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις, η στήριξη ανεξάρτητων δεξαμενών σκέψης αποτελεί αναγκαιότητα και όχι πολυτέλεια.

Print Friendly, PDF & Email